مقدمه

ورود هر پدیده جدید برآمده از پیشرفت تکنولوژی به زندگی بشر همواره با مقاومت‌هایی روبرو بوده است. علت نخست این امر، به احساس ترس انسان از برخورد با ناشناخته‌ها برمی‌گردد. اما علت دیگر این است که با ورود تکنولوژی جدید، منافع مادی بخشی از جامعه که به نحوی به ابزار و روش‌های قدیمی وابسته هستند به خطر میفتد. نمونه‌های این موضوع را می‌توان در سال‌های نخستین ورود برق، تلفن، اتومبیل، کامپیوتر و بسیاری از پدیده‌های دیگر به زندگی بشر مثال زد که با مقاومت‌های شدیدی به صورت پخش شایعات برای ایجاد باورهای نادرست و ذهنیت منفی روبرو بوده‌اند. باورهای غلط درباره خودروهای برقی نیز دقیقاً از همین واقعیت پیروی می‌کند.

به دلیل آنکه این خودروها در کشور ما هنوز مانند خودروهای بنزینی و گازوییلی فراگیر نشده‌اند و دانش و آگاهی کافی در مورد این نوع خودروها وجود ندارد. بنابراین احساس ترس کاذبی در مواجهه با این پدیده جدید تکنولوژی وجود دارد. همچنین، منافع صاحبان شرکت‌ها و مشاغلی که به نحوی از ادامه فروش سوخت‌های فسیلی سود می‌برند (مانند شرکت‌های مرتبط با فروش فرآورده‌های نفتی، مالکان جایگاه‌های سوخت، تعمیرکاران موتورهای بنزینی و گازوییلی و بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی مشابه دیگر) به خطر می‌افتد. به همین دلیل، شایعاتی در حد مرز بین مطالب علمی و غیرعلمی (معروف به شبه علم) راه میندازند که ایجاد باورهای غلط درباره خودروهای برقی را در پی دارد.

اما حقیقت امر این است که دنیای امروز به این نتیجه رسیده که مصرف سوخت‌های فسیلی، مقصر اصلی تغییرات آب و هوایی و آلودگی هوا در تمام سطح کره زمین می‌باشد. به همین خاطر، جایگزینی خودروهای بنزینی و گازوییلی با خودروهای برقی به یک روند جهانی تبدیل شده است و به خطر افتادن منافع چند شرکت و عده‌ای معدود، نمی‌تواند مقدم بر سلامتی و منافع مادی تمامی مردم جهان باشد.

باورهای غلط درباره خودروهای برقی

در ادامه به باورهای غلط درباره خودروهای برقی که این روزها زیاد آنها را می‌شنویم می‌پردازیم :

باور نادرست : حین مسافرت در جاده و اتوبان نمی‌توان خودروی برقی را شارژ کرد.

واقعیت :

ایستگاه‌های شارژ دیگر فقط محدود به استان تهران نیستند و به سرعت در تمامی شهرها و جاده‌های ایران در حال گسترش می‌باشند. اگرچه باید این نکته را نیز مدنظر داشت که شرکت‌های خودروساز به خاطر کاهش عمر مفید باتری، به هیچوجه استفاده از شارژ سریع را توصیه نمی‌نمایند. اما در هنگام مسافرت‌های طولانی با مسافتی بیشتر از حداکثر پیمایش خودروی برقی یا برای مشاغلی مانند رانندگان تاکسی برقی یا خودروهای آمبولانس، پلیس و سایر خودروهای خدماتی که از فرصت کافی برای شارژ با جریان کم و مدت زیاد برخوردار نیستند، چاره‌ای جز شارژ در ایستگاه‌های شارژ سریع نیست.

این نکته را هم درنظر بگیرید که با همراه داشتن همیشگی یک شارژر پرتابل در صندوق عقب، این اطمینان را خواهید داشت که در صورت نیاز به شارژ، در هر نوع توقفگاه بین راهی اعم از رستوران، پمپ بنزین و غیره قادر به شارژ خودروی خود خواهید بود.

آخرین فهرست ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی ایران

آخرین فهرست ایستگاه‌های شارژ سریع خودروهای برقی در تاریخ نگارش این مطلب (آذرماه 1403) به شرح زیر می‌باشد :

استان تهران

بوستان نهج‌البلاغه
میدان آزادی
شهرداری تهران (معاونت حمل‌ونقل و ترافیک)
گالریا (ولنجک)
هتل اسپیناس پالاس
پارک جنگلی یاس
گردشگری (پاکدشت)
تاکسیرانی
نمایشگاه بین‌المللی
منطقه 6 شهرداری
منطقه 8 شهرداری
نمایندگی 1715 کرمان موتور

استان البرز

مکو (فردیس)

استان گیلان

بنیان خودرو زرین (نمایندگی کرمان موتور رشت)

استان مازندران

هتل میزبان (بابلسر)
نمایندگی مدیران خودرو گلکانی (بابل)
جایگاه هشت بهشت ایرانیان (رستوران مارال ستاره جاده چالوس)
فریدونکنار

استان خراسان رضوی

مجموعه خدماتی عاکف (مشهد)

شکل 1 – ایستگاه شارژ سریع (DC) میدان آزادی تهران

باور نادرست : هزینه تعمیرات و نگهداری خودروهای برقی زیاد است.

واقعیت :

به دلیل تعداد قطعات و پیچیدگی کمتر قوای محرکه یک خودروی برقی نسبت به خودروی بنزینی، هزینه تعمیرات و نگهداری آن از خودروی بنزینی کمتر است.

به عنوان مثال، گیربکس خودروهای برقی از نوع یک مرحله‌ای کاهشی است (به اصطلاح یک دنده دارد) و بسیار ساده‌تر از گیربکس‌های اتوماتیک و حتی دستی رایج است که حاوی مجموعه بسیار پیچیده‌ای از انواع چرخ دنده‌ها، ولوها، تسمه‌ها و سایر قطعات هستند که دایماً تحت تنش مکانیکی بسیار بالایی قرار داشته و احتمال خرابی آنها، بیشتر از یک گیربکس ساده با تعداد قطعات کم است.

یا مثلاً سیستم خنک‌کننده خودروهای برقی نسبت به خودروهای بنزینی بسیار سبک‌تر و ساده‌تر است. چون راندمان موتورهای الکتریکی در تبدیل انرژی نسبت به موتورهای بنزینی بسیار بالاتر است. به بیان دیگر، راندمان یک موتور الکتریکی بالای %90 است که به معنی تبدیل بیش از %90 انرژی الکتریکی از باتری به انرژی جنبشی است. در حالی که راندمان بهترین موتورهای بنزینی %35 است. یعنی فقط %35 انرژی شیمیایی ذخیره شده در بنزین به انرژی جنبشی تبدیل و %65 به صورت گرما تلف می‌گردد. همچنین، گیربکس خودروهای برقی بسیار ساده‌تر و دارای قطعات متحرک کمتری نبست به گیربکس خودروهای بنزینی است که در نتیجه، تلفات گرمایی کمتری نیز دارد. با لحاظ این دو منبع عمده تلفات گرمایی، می‌توانید به علت تفاوت حجم سیستم خنک‌کننده این دو نوع خودرو پی ببرید.

یک مثال عملی

شکل 2 نمودار متوسط جمع هزینه‌های سرویس‌های دوره‌ای، تعمیرات، مصرف بنزین و مصرف برق را برای 4 خودروی پر فروش زیر در کانادا نشان می‌دهد :

فولکس گلف مدل 2018 بنزینی
کیا سول EX مدل 2018 بنزینی
فولکس گلف مدل 2018 برقی
کیا سول EV مدل 2018 برقی

متوسط هزینه سالیانه تعمیرات، نگهداری و انرژی مصرفی 4 خودروی پر فروش برقی و بنزینی در کانادا در یک دوره 10 ساله برای رد یکی دیگر از باورهای غلط درباره خودروهای برقی

شکل 2 – نمودار متوسط هزینه سالیانه تعمیرات، نگهداری و انرژی مصرفی 4 خودروی پر فروش برقی و بنزینی در ایالات مختلف کانادا در یک دوره 10 ساله

همانطور که در این شکل ملاحظه می‌کنید، متوسط تمام هزینه‌های یک خودروی بنزینی در یک دوره 10 ساله 37934 دلار است. در حالی که متوسط هزینه‌های یک خودروی برقی در همین دوره زمانی 10987 دلار می‌باشد. پس هزینه‌های نگهداری یک خودروی برقی در یک دوره 10 ساله حدود %71 ارزانتر از یک خودروی بنزینی مشابه است.

همچنین در شکل‌های 3 و 4، حاصل مطالعه آژانس حفاظت محیط‌زیست آمریکا (EPA) را در مورد مسیرهای اتلاف انرژی در خودروهای بنزینی و برقی ملاحظه می‌‌نمایید :

شکل 3 – مسیرهای اتلاف انرژی در خودروهای بنزینی

در شکل فوق می‌بینید که بسته به نوع خودروی بنزینی، فقط بین %16 تا %25 از انرژی سوخت درنهایت به چرخ‌های خودرو می‌رسد. بنابراین بین %75 تا %84 از هزینه‌ای که برای بنزین می‌پردازید، در حقیقت به صورت گرما تلف می‌شود!

شکل 4 – مسیرهای اتلاف انرژی در خودروهای برقی

در مقابل در شکل 4 می‌بینید که فقط بین %9 تا %13 از هزینه‌ای که برای شارژ خودروی برقی خود پرداخته‌اید، تلف شده است و تقریباً تمام آن صرف حرکت خودرو می‌گردد. نکته قابل ملاحظه این شکل، برگشت انرژی در حدود %22 از سیستم ترمز بازیابنده انرژی به باتری خودروست که عددی بسیار قابل ملاحظه بوده و نقش بسیار مهمی در برتری بازده انرژی خودروهای برقی نسبت به خودروهای بنزینی ایفا می‌نماید.

باور نادرست : حین توقف، باتری خودروی برقی مصرف می‌شود.

واقعیت :

یک موتور بنزینی بری روشن ماندن نیاز به تزریق سوخت و انجام دایمی فرآیند احتراق دارد که اصطلاحاً به آن، در جا کار کردن می‌گویند. اما موتور الکتریکی خودروی برقی شما فقط موقعی که شما پدال گاز را فشار دهید، شروع به کار و مصرف باتری می‌نماید.

البته در حالت توقف یک خودروی برقی نیز ممکن است باتری مصرف شود. مانند موقعی که پشت چراغ قرمز ایستاده‌اید یا در ترافیک متوقف شده‌اید و کولر، بخاری، سیستم‌های خنک‌کننده یا گرم‌کننده صندلی‌ها، سیستم صوتی یا سایر بارهای الکتریکی را روشن نموده‌اید. البته این مصارف ربطی به موتور یا حرکت خودرو ندارند.

باور نادرست : آلودگی خودروهای برقی برای محیط‌زیست بیشتر از خودروهای بنزینی است.

واقعیت :

همانطور که در مطلب «آلایندگی خودروها» به تفصیل توضیح داده‌ایم، اگر عمر مفید یک خودرو را 20 سال در نظر بگیریم و تمام رد کربن (Carbon Footprint) و سایر آلاینده‌های ناشی از تولید، استفاده و بازیافت هر دو نوع خودروی برقی و بنزینی را در کنار یکدیگر مقایسه کنیم (مانند استخراج لیتیوم از معادن برای تولید باتری و استخراج نفت برای تولید بنزین، تمامی گازهای آلاینده خروجی از اگزوز خودروی بنزینی، تمامی گازهای آلاینده ناشی از تولید برق در نیروگاه‌های حرارتی و غیره)، می‌بینیم که باز هم مجموع مواد آلاینده ورودی به محیط زیست ناشی از خودروی بنزینی در طول این 20 سال حدود %30 بیشتر از خودروی برقی است.

باور نادرست : باتری خودروهای برقی قابل اطمینان نیست و نیاز به تعویض مکرر دارند.

واقعیت :

شکل 5 نمودار خرابی باتری خودروهای برقی (شامل خودروهای تمام برقی و پلاگین هیبرید) در آمریکا از سال 2011 تا 2023 را نشان می‌دهد. همانطور که در این شکل می‌بینید، با پیشرفت تکنولوژی طراحی و ساخت باتری خودروهای برقی، نرخ خرابی آنها مرتب در حال کاهش است :

نمودار کاهش نرخ خرابی باتری در امتداد روند پیشرفت تکنولوژی طراحی و ساخت برای رد یکی از باورهای غلط درباره خودروهای برقی

شکل 5 – نمودار کاهشی نرخ خرابی باتری در امتداد روند پیشرفت تکنولوژی طراحی و ساخت آن برای رد یکی دیگر از باورهای غلط درباره خودروهای برقی

باور نادرست : رانندگی با خودروهای برقی به دلیل نداشتن صدا لذت‌بخش نیست.

واقعیت :

در زندگی روزمره امروزی، یکی از عوامل ایجاد اختلال روانی و کاهش آستانه تحمل، وجود سر و صدای زیاد در محیط‌های شهریست. پس حذف یک منبع بزرگ سر و صدا یعنی صدای موتور خودروهای بنزینی و گازوییلی نه تنها نامطللوب نیست، بلکه یک مزیت عمده نیز به شمار می‌رود. همچنین راننده و سرنشینان داخل یک خودروی الکتریکی از یک محیط کاملاً ساکت و بدون لرزش بهره‌مندند که چنین سکوت و آرامشی را به دلیل ماهیت پر سر و صدا و لرزش موتورهای بنزینی و گازوییلی، نمی‌توانید در این نوع خودروها تجربه نمایید.

البته این گفته را بیشتر از طرف نوجوانانی که تازه گواهینامه گرفته و به اصطلاح عشق ایجاد سر و صدا و جلب توجه با خودروی پدر خود دارند می‌شنویم. زیرا کمتر انسان عاقل و بالغی چنین ایراد عجیب و غیرمنطقی از یک خودرو می‌گیرد! اما به هر حال کسانی که لذت و هیجان را در آلودگی صوتی جستجو می‌کنند، می‌توانند در فضای بسته به صورت شخصی و بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران برای خود ایجاد آلودگی نموده و از آن لذت ببرند!

باور نادرست : خودروهای برقی را نمی‌توان در خانه یا محل کار شارژ نمود.

واقعیت :

با شارژرهای ثابت دارای قابلیت نصب روی دیوار یا پایه، به راحتی می‌توانید برخلاف شارژرهای سریع DC موجود در ایستگاه‌های شارژ، با مقدار جریانی مناسب و غیرمضر برای باتری، خودروی برقی خود را شارژ نمایید و استفاده از ایستگاه‌های شارژ سریع داخل و برون شهری را محدود به مسافرت یا سایر موارد ضروری نمایید.

ابهام زدایی

جهت زدودن این باورهای غلط، ابتدا باید به ریشه‌یابی آنها بپردازیم.

ریشه باورهای غلط درباره خودروهای برقی

جدید بودن این پدیده و گارد همیشگی فرهنگی نسبت به پدیده‌های جدید
عدم اطلاع‌رسانی صحیح خودروسازان و ارگان‌های مرتبط
شایعات نادرست که توسط افرادی ایجاد می‌گردند که منبع درآمد آنها با توسعه خودروهای برقی صدمه می‌بیند.

اقدام لازم برای زدودن باورهای غلط درباره خودروهای برقی

تنها راه زدودن شایعات و ابهامات پیرامون خودروهای برقی، اطلاع‌رسانی عمومی در سطح وسیع توسط خودروسازان، مراکز آکادمیک مانند دانشگاه‌ها و ارگان‌های مرتبط مانند سازمان محیط‌زیست است.

نتیجه‌گیری

متأسفانه در وضعیت فعلی جامعه ما به دلیل عدم اطلاع‌رسانی دستگاه‌های مسئول (مانند سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو و شرکت ملی نفت) درباره مزایای خودروهای برقی، باورهای غلط درباره خودروهای برقی کم نیستند. مانند نگرانی از عدم امکان مسافرت با خودروهای برقی به دلیل کمبود زیرساخت‌های شارژ، هزینه زیاد تعمیر و نگهداری خودروهای برقی نسبت به خودروهای بنزینی و سایر باورهای نادرست دیگر که در این مطلب به آنها اشاره کردیم. اما می‌توانیم با آگاهی دادن به جامعه درباره برتری خودروهای برقی نسبت به خودروهای بنزینی و گازوییلی، واقعیات علمی را جایگزین ذهنیت منفی فعلی درباره خودروهای برقی نماییم.